Μέσα από τις ζωές των άλλων

Μέσα από τις ζωές των άλλων

Κυριακή, 23 Απριλίου 2017

«Ίσως η λογοτεχνία να γίνει κάποτε το μέσο που θα μας αλλάξει ως άτομα»

 Η Κώστια Κοντολέων συνομιλεί με την Τέσυ Μπάιλα στο Literature.gr




Η Κώστια Κοντολέων μάς έκανε την τιμή να φωτογραφηθεί για το Literature.gr, αρχές της άνοιξης, 2017, με αφορμή το τελευταίο της μυθιστόρημα «Μέσα απ’ τις Ζωές των Άλλων» (Εκδ. ΨΥΧΟΓΙΟΣ 2016). Συγγραφέας με έξι λογοτεχνικά βιβλία στο ενεργητικό της και μεταφράστρια περισσοτέρων από εκατό τίτλων, μας υποδέχτηκε στην οικία της και πέρα από την αισθητική απόλαυση συνειδητοποιήσαμε, ακόμη μια φορά, ότι η τέχνη μάς προσφέρει μια ανεκτίμητη παρηγοριά. Η Κώστια Κοντολέων περιτριγυρίζεται από εκλεκτά δημιουργήματα, τα δικά της βιβλία και τις μεταφράσεις της – έχει μεταφράσει Τζ. Μιντ Φόκνερ, Χανς Κρίστιαν Άντερσεν, Φιλιπ Κερ, Τόμας Σάβας, Φίλιπ Πουλμαν, Λίνκολν Πιρς και άλλους, και επίσης βιβλία, τα οποία δεν τα έχει γράψει εκείνη αλλά τα νιώθει και δικά της, καθότι είναι φανατική αναγνώστρια μεγάλων συγγραφέων. Επίσης απολαμβάνει την αγάπη εκλεκτών συνοδοιπόρων στην ζωή. Από τον σύζυγο της κ. Μάνο Κοντολέων (βραβευμένο πεζογράφο, διηγηματογράφο και κριτικό λογοτεχνίας) και από τα δύο της παιδιά, την Άννα και τον Δομήνικο, οι οποίοι υπογράφουν την δική τους πορεία στην τέχνη. Στην συνέντευξη παραδέχτηκε την αδυναμία της στα διηγήματα της «Σιγανά Σιγανά Πατώ τη Γη», (Εκδ. Έναστρον 2013), στα οποία τόσο η πυκνότητα όσο και η ελλειπτική και υπαινικτική της γραφή αποπλανούν τον αναγνώστη σε μια ψυχική ένταση παραμυθίας. Πρόκειται για μια εξαιρετική συλλογή διηγημάτων, πρωτότυπης πένας, που αποκαλύπτει τις τεράστιες λογοτεχνικές δυνατότητες της συγγραφέα. Εύλογα μπορεί να αναρωτηθεί κανείς, αν δεν είχε αφοσιωθεί στην μεταφραστική της πορεία, πόσα άλλα συγγραφικά έργα θα είχε καταθέσει, για τα οποία, ας μου επιτραπεί μια προσωπική διαπίστωση, η γραφή της Κώστιας Κοντολέων συγγενεύει με του μεγάλου μας λογοτέχνη, Σωτήρη Δημητρίου τόσο σε φωτεινότητα όσο και σε διαύγεια. Μοναδικές αρετές, οι οποίες απαντώνται σε θαυμάσια έργα. Ντίνα Σαρακηνού,  Μάρτιος 2017   




 Κα. Κοντολέων, μεταφράστρια ή συγγραφέας; Ποια ιδιότητά σας νιώθετε να σας προσδιορίζει περισσότερο ή μήπως είναι και οι δύο αυτές ιδιότητες αλληλένδετα συνδεδεμένες με το πνευματικό σας έργο; 

Πιστεύω πως συγγραφή και μετάφραση μπορούν να συνυπάρξουν στο ίδιο άτομο, χωρίς η μια να ακυρώνει την άλλη.  Αντίθετα θα έλεγα πως αλληλοσυμπληρώνονται.   Μέσα από τη δική σας δουλειά, βραβευμένη πολλές φορές, έχετε συστήσει πολλούς και πολύ σημαντικούς συγγραφείς στο ελληνικό κοινό. Ποια είναι η ευθύνη του μεταφραστή απέναντι στον συγγραφέα που μεταφράζει; Η μετάφραση ενός κειμένου και κυρίως ενός λογοτεχνικού κειμένου χρίζει ιδιαίτερης προσοχής αφού είναι ο κυρίαρχος τρόπος μετάδοσης πληροφοριών σε λαούς που χρησιμοποιούν διαφορετικές γλώσσες.  Είναι ο ενδιάμεσος που καταρρίπτει το εμπόδιο της διαφορετικής γλώσσας ανάμεσα στους λαούς. Χωρίς την βοήθεια της μετάφρασης αριστουργηματικά κείμενα μη διαδεδομένων γλωσσών θα έμεναν νεκρό γράμμα, για τους υπόλοιπους λαούς.  Ο μεταφραστής οφείλει να γνωρίζει πολύ καλά τις γλώσσες από και προς τις οποίες μεταφράζει,  να έχει γενική παιδεία σε άριστο βαθμό και οπωσδήποτε συνεχή ενημέρωση στο αντικείμενο της δουλειάς του. Κώστια Κοντολέων / Φωτογραφία Βάσω Μαραγκουδάκη   Είναι η μετάφραση μια απλή μεταφορά ενός κειμένου ή μια δημιουργία εκ νέου που στοχεύει να βρει και να αναδείξει όλες τις πραγματολογικές, υφολογικές και νοηματικές προεκτάσεις ενός συγγραφέα στη δική του γλώσσα; Η μετάφραση είναι στην πραγματικότητα ένα αντικείμενο με πολλές όψεις και προεκτάσεις.  Ο τελικός στόχος μιας μετάφρασης είναι να μεταφέρει με τον καλύτερο δυνατό τρόπο την μαγεία του πρωτοτύπου σε όσους δεν έχουν την δυνατότητα να το απολαύσουν στην πηγή του. Δηλαδή στην γλώσσα του πρωτοτύπου του. Η μετάφραση ενός κειμένου δεν βασίζεται μόνο στην καλή γνώση του συντακτικού και του ύφους, αλλά και στην ενδελεχή γνώση των ιδιωματισμών της εκάστοτε γλώσσας. Ο μεταφραστής είναι την ουσία εκείνος που αναλαμβάνει να γίνει ο διαμεσολαβητής ανάμεσα στο αναγνωστικό κοινό και στον συγγραφέα που μεταφράζει.





Με ποιους τρόπους η μεταφράστρια Κώστια Κοντολέων προσεγγίζει το ξένο κείμενο, για να το αποδώσει στο μετάφρασμα της; 

Εγώ προσωπικά από το πρώτο κιόλας βιβλίο που μετέφρασα ένιωσα την μετάφραση να εξασκεί μια δυναμική πρωτόγνωρη πάνω μου, να κυκλοφορεί στις φλέβες μου εθιστικά σαν πανίσχυρο ναρκωτικό που απαιτούσε το απόλυτο δόσιμο μου.  Όπου ο χώρος και ο χρόνος αποκτούσαν άλλες διαστάσεις και που τίποτα δεν μπορούσε να παρεμβληθεί ανάμεσα σ’ εμένα και το κείμενο προς μετάφραση γιατί πολύ απλά γρήγορα δημιουργούσα ασυναίσθητα ένα κουκούλι απομόνωσης γύρω μου. Και αυτή η σχέση δεν έπαψε ποτέ να υπάρχει! Μεταφράζω ιδιότυπα και αφού συνάμα είμαι και συγγραφέας είναι αναπόφευκτο να υπάρχει η παρουσία της λογοτεχνίας σε κάθε μου μετάφραση. Κώστια Κοντολέων / Φωτογραφία Βάσω Μαραγκουδάκη   Μιλήστε μας λίγο για το συγγραφικό σας έργο. Υπάρχει κάποιο βιβλίο σας που ξεχωρίζετε ιδιαίτερα; Έχω γράψει έξι λογοτεχνικά βιβλία. Τέσσερα μυθιστορήματα, μια συλλογή διηγημάτων και ένα εφηβικό μυθιστόρημα. Είναι όλα τους παιδιά μου και τ’ αγαπώ ιδιαίτερα, αλλά αν θα πρέπει οπωσδήποτε να ξεχωρίσω ένα, αυτό δεν θα μπορούσε να είναι άλλο από την συλλογή διηγημάτων μου, ‘‘Σιγανά, σιγανά πατώ τη γη’’.  Κατέχει ξεχωριστή θέση στο συγγραφικό έργο μου μα και στην καρδιά μου.    


.    Εμφανιστήκατε στο λογοτεχνικό χώρο αρχικά με ψευδώνυμο. Θέλετε να μας μιλήσετε για την απόφασή σας αυτή; 

Ξέρετε όταν έκανα την πρώτη μου συγγραφική προσπάθεια ο σύζυγος μου, Μάνος Κοντολέων, ήταν ήδη γνωστός συγγραφέας. Ήθελα, λοιπόν, να περάσω το τεστ χωρίς βοήθεια, να δω αν άξιζε το κείμενο μου, το κείμενο μιας άγνωστης, γιατί έτσι δόθηκε στον εκδοτικό οίκο που είχα επιλέξει, και να αποφύγω τον σκόπελο που ήταν σίγουρο πως θα έπεφτα πάνω του αφού θα με θεωρούσαν ψώνιο και πως είχα ζηλέψει την δόξα του άντρα μου.  Παρόλο που το πρώτο μου βιβλίο πήρε ενθουσιώδεις κριτικές κράτησα την ανωνυμία μου και στο επόμενο. Θα την κρατούσα και στο τρίτο αν ο εκδότης δεν πατούσε πόδι να μπει το πραγματικό μου όνομα. Όλο το προηγούμενο διάστημα ήμουν η γνωστή μεταφράστρια «Κώστια Κοντολέων» και η συγγραφέας φάντασμα «Άννα Δομηνίκου».  Έπρεπε κάποια στιγμή αφού είχα περάσει επιτυχώς τις εξετάσεις να βάλω μια ισορροπία στις δυο μου ιδιότητες. 





Το «Μέσα απ’ τις ζωές των άλλων» είναι μια οικογενειακή σάγκα  για την πορεία της χώρας μέσα στον ταραγμένο εικοστό αιώνα και για τον  τρόπο με το οποίο η πορεία αυτή διαμόρφωσε την τύχη και τις σχέσεις των ανθρώπων μεταξύ τους. Και παράλληλα μια καταγγελία για τη ζωή που χάνεται μέσα στις ζωές των άλλων ανθρώπων που καθορίζουν τις νοοτροπίες και τις συμπεριφορές μας. Μιλήστε μας για το βιβλίο σας αυτό. Πώς καθορίζονται οι ανθρώπινες σχέσεις όταν οι ζωές των ανθρώπων εμπλέκονται ασφυκτικά; Είναι όντως η καταγραφή των τεράστιων κοινωνικών αλλαγών που συντελέστηκαν σ’ αυτά τα εκατό χρόνια, αλλαγών που ακολούθησαν δυο παγκόσμιους πολέμους, εμφύλιες διαμάχες, πολιτικές αναταραχές. 

Οι τέσσερεις βασικές ηρωίδες μου, ζουν σ’ έναν αέναο χορό επικράτησης ανάμεσα τους.  Μοιάζουν να χορεύουν πιασμένες χέρι-χέρι όμως αυτά τα χέρια θα γίνουν τελικά μέγγενη που θα τις οδηγήσει σε θανάσιμο εναγκαλισμό, όπου η ανάγκη επικράτησης της μιας στην άλλη θα δοκιμάσει συνειδήσεις, συναισθήματα, θα φτάσει, εντέλει, ως την αποδόμηση όσων επενδύουν στην δύναμη του κοινού αίματος που συνδέει τάχα τα μέλη κάθε οικογένειας.  Θα καταφέρει άραγε κάποια από τις τέσσερεις να βγει αλώβητη από αυτόν τον χορό της επικράτησης και να μπει σ’ έναν άλλο χορό αυτόν της απελευθέρωσης, με άλλους χορευτές;  Τα δυο περίπου χρόνια που ζούσα δίπλα σ’ αυτές τις γυναίκες, προσπαθούσα να καταλάβω το παρελθόν τους και να υποψιαστώ το μέλλον τους. 




Έχετε υπάρξει υπεύθυνη στο ένθετο μεγάλης εφημερίδας για το βιβλίο για τέσσερα χρόνια. Δύσκολη ή γοητευτική η ενασχόληση σας αυτή; Πόσο χρόνο απαιτούσε μια τέτοια υπευθυνότητα και μάλιστα από μια γυναίκα που παράλληλα ήταν μητέρα, σύζυγος, μεταφράστρια, συγγραφέας;   

Ήταν πέντε, τελικά, εκείνα τα χρόνια. Δύσκολα λόγω φόρτου εργασίας αλλά και παράλληλα γοητευτικά γιατί ανακάλυπτα βιβλία πραγματικά μικρά ή μεγάλα διαμαντάκια που αλλιώς θα περνούσαν απαρατήρητα γιατί δεν ήταν στον τομέα ενδιαφέροντος των κριτικών που ασχολούνταν με συγκεκριμένα βιβλία και εκδοτικούς οίκους.  Έδωσα την ευκαιρία σ’ αυτούς τους συγγραφείς να ακουστούν τα βιβλία τους και να γίνουν γνωστά στο αναγνωστικό κοινό. Ήταν επίπονο όμως γιατί κάθε Κυριακή παρουσίαζα αναλυτικά τουλάχιστον δεκαπέντε βιβλία, έπαιρνα συνεντεύξεις από συγγραφείς, έγραφα ένα χρονογράφημα και παρουσίαζα ποιοτικά μουσικά σύνολα και συνθέσεις.  Όμως όπως λέτε ήμουν παράλληλα και μητέρα και σύζυγος και όλα τα άλλα…που αναφέρετε κι έτσι αναγκάστηκα να το σταματήσω, δύσκολη απόφαση πραγματικά αλλά αναγκαία.   


Πιστεύετε ότι οι Έλληνες, ιδιαίτερα σήμερα, διαβάζουν λογοτεχνία; 

Νομίζω πως το μεγαλύτερο ποσοστό δεν διαβάζει ούτε καν στην διαδρομή σε κάποιο από τα μέσα μαζικών μεταφορών, προτιμάει να μιλάει στο κινητό του ή να χαζεύει απλανώς έξω από το παράθυρο. Ωστόσο, υπάρχει ένα ποσοστό αρκετά ικανοποιητικό και απαιτητικό που διαβάζει και μάλιστα σοβαρή λογοτεχνία. Ας μην απελπιζόμαστε, λοιπόν, ίσως κάτι τελικά αλλάξει.  Ίσως η λογοτεχνία να γίνει κάποτε το μέσο που θα μας αλλάξει ως άτομα και ως σκεπτόμενους πολίτες.


Ποια είναι η γνώμη σας για το ηλεκτρονικό βιβλίο; 

Δεν αλλάζω το παραδοσιακό βιβλίο με τίποτα. Θέλω την μυρωδιά του, της αίσθηση της αφής του στα χέρια μου, να το αγκαλιάζω και να βυθίζομαι μέσα του. Το ηλεκτρονικό βιβλίο είναι ένα ψυχρό μηχάνημα που δεν διευκολύνει την ερωτική ατμόσφαιρα που μόνο το χάρτινο βιβλίο μπορεί να δημιουργήσει στον αναγνώστη του.

Read more at: http://www.literature.gr/
Φωτογραφίες Βάσω Μαραγκουδάκη   

Κυριακή, 19 Φεβρουαρίου 2017

«Εθνικός Κήρυκας» (Νέας Υόρκης)




Κώστια Κοντολέων στον «Εθνικό Κήρυκα»: «Η Ιστορία είναι ο μαέστρος στην ορχήστρα της ζωής»


Της Μαρίας Παπανικολάου.

Από τα πιο σημαντικά στη ζωή μας είναι να μιλάμε ή να εκφραζόμαστε όταν πραγματικά έχουμε κάτι να πούμε ή να δείξουμε. Δυστυχώς όμως γύρω μας υπάρχει πολύ «δήθεν» και πολύ… κουβέντα για το τίποτα. Ευτυχώς όμως υπάρχουν επιφανείς άνθρωποι που ξέρουν πότε να το… ανοίγουν και τι να λένε ή τι να γράφουν, όπως λέει και ο θυμόσοφος λαός.

Οπως η κυρία Κώστια Κοντολέων που αισθάνθηκε ότι έχει «κάτι ουσιαστικά να πει» και… γέννησε το «Μέσα από τις ζωές των άλλων». Ενα έργο «μιλάει για τους ανθρώπους που υπέστησαν τόσα δεινά, για τις ζωές τους που καταστράφηκαν, που ενώ δεν προξένησαν εκείνοι τα ιστορικά γεγονότα τα βίωσαν με ιδιαίτερη σφοδρότητα στο πετσί τους. Για έναν ολάκερο κόσμο που πίστευε σ’ ένα καλύτερο αύριο που για κάποιους ίσως να μην ήρθε ποτέ!».

Ουσιαστικά η κ. Κοντολέων αναφέρεται στις ζωές των ανθρώπων του 20ού αιώνα που όμως εύκολα θα μπορούσαμε να τους αναγνωρίσουμε και σήμερα, γιατί ήταν άνθρωποι καθημερινοί, της διπλανής πόρτας και άνθρωποι που και σήμερα περνούν ένα ίδιο ή παρόμοιο Γολγοθά.

Κι επειδή στα «πιστεύω» της είναι πως «αν δεν ξέρουμε το παρελθόν μας δεν θα μπορέσουμε να χτίσουμε το μέλλον μας», γι’ αυτό δίνει το σύνθημα «να αναμετρηθούμε και με την μοίρα και με την κοινωνία, γιατί μόνον έτσι θα καταφέρουμε, ίσως, να επιβιώσουμε». Αλλωστε, όπως τονίζει η κυρία Κοντολέων «η Ιστορία σαν μαέστρος κουνά την μπαγκέτα στην ορχήστρα της και δίνει τον ρυθμό στις ζωές μας».

Παρατηρητής των γύρω μου

Κυρία Κοντολέων αποκαλύψτε μας πώς… άνθισε η ιδέα για το βιβλίο σας, «Μέσα από τις ζωές των άλλων»;

«Από μικρό παιδί παρατηρούσα τον κόσμο γύρω μου. Εβλεπα πράγματα που οι περισσότεροι δεν έβλεπαν, όχι γιατί ήταν αόρατα ή γιατί εγώ είχα υπερφυσικές ικανότητες. Εφταιγε η εμμονή μου στις λεπτομέρειες και σαν… σφουγγάρι ρουφούσα τα πάντα κι όταν ήρθε το πλήρωμα του χρόνου, το σφουγγάρι στραγγίστηκε κι έγινε η τελική επιλογή που κι αυτή με την σειρά της οδήγησε στην καταγραφή ενός ολάκερου αιώνα, του 20ού, που τον βάραιναν δυο Παγκόσμιοι Πόλεμοι, ένας Εμφύλιος για την χώρα μας και αναταραχές σε όλα τα πλάτη και μήκη της Γης. Ηθελα να μιλήσω για τους ανθρώπους που υπέστησαν τόσα δεινά, για τις ζωές τους που καταστράφηκαν, που ενώ δεν προξένησαν εκείνοι τα ιστορικά γεγονότα τα βίωσαν με ιδιαίτερη σφοδρότητα στο πετσί τους. Γι’ αυτούς έγραψα, τους ανθρώπους της διπλανής πόρτας τόσο εύκολα αναγνωρίσιμους ακόμη και σήμερα. Γι’ αυτούς έγραψα που πάλεψαν με νύχια και με δόντια για να σταθούν στα πόδια τους μέσα από αντίξοες συνθήκες, για τις αυλές όπου συνωστίζονταν η απογοήτευση και τα όνειρα. Για έναν ολάκερο κόσμο που πίστευε σ’ ένα καλύτερο αύριο που για κάποιους ίσως να μην ήρθε ποτέ!».



Από το «Φεύγω» μέχρι το «Μέσα από τις ζωές των άλλων», μεσολάβησαν πέντε χρόνια. Μεγάλο «διάλειμμα» έτσι;

«Ξέρετε, γράφω όταν έχω κάτι ουσιαστικό να πω. Στο ‘Φεύγω’ ήθελα να μιλήσω για την καταπίεση στις σχέσεις των ανθρώπων, για την ανάγκη τους κάποτε για φυγή, για τα αδιέξοδα που αντιμετωπίζουν και για τον λάθος δρόμο εξόδου που περιορίζει την όποια διαφυγή από τα προβλήματα, την πίστη σε ψευδεπίγραφες λύσεις που δεν αποτελούν σε καμιά περίπτωση απόδραση. Πέρασαν πέντε χρόνια όπως πολύ σωστά επισημαίνετε μέχρι την γέννηση ενός καινούργιου πονήματος εκ μέρους μου. Ηταν μια επώδυνη περίοδος για μένα, ήθελα να μην εμπλακώ ούτε με τους ήρωές μου, ούτε με τα ιστορικά γεγονότα, να παραμείνω ένας αντικειμενικός και αξιόπιστος παρατηρητής και πιστέψτε με δεν μου ήταν τόσο εύκολο. Εγώ είμαι παιδί μεταπολεμικό, όμως τα απόνερα όσων τρομακτικών συνέβησαν στο πρώτο μισό του εικοστού αιώνα έφτασαν ώς εμένα, βίωνα τα πάθη, τις απογοητεύσεις και τις ελπίδες ενός λαού που ήθελε να επιβιώσει, να προχωρήσει τη ζωή του, να δει καλύτερες μέρες. Το επόμενο βιβλίο μου θα γεννηθεί όταν και πάλι θα έχω κάτι ουσιαστικό να πω!!!».


«Hθελα να μιλήσω για τους ανθρώπους που υπέστησαν τόσα δεινά, για τις ζωές τους που καταστράφηκαν, που ενώ δεν προξένησαν εκείνοι τα ιστορικά γεγονότα τα βίωσαν με ιδιαίτερη σφοδρότητα στο πετσί τους».
Λογική και έρωτας

Δυστυχώς ο έρωτας είναι τυφλός. Πόσο διαφορετική θα ήταν η ζωή των πρωταγωνιστών σας αν η λογική και το συναίσθημα συμπορεύονταν;

«Ναι ο έρωτας είναι τυφλός, μήπως τυφλή δεν είναι και η μοίρα των ανθρώπων, μήπως η συμμετοχή της στις ζωές μας είναι εντέλει όχι μόνον καθοριστική αλλά και καταλυτική; Φυσικά κι εμείς οι ίδιοι έχουμε τις ευθύνες μας, όταν βλέπουμε τον γκρεμό μπροστά μας μπορούμε ακόμη και την ύστατη στιγμή να λοξοδρομήσουμε από αυτόν και να σωθούμε. Αλλά η κοινωνία μας είναι γεμάτη από τέτοιες λάθος κινήσεις και εκτιμήσεις, και ναι οι ηρωίδες μου αφέθηκαν πράγματι να παρασυρθούν από τις δίνες που τις απειλούσαν. Αλλά αν αντιστέκονταν δεν θα ήταν οι ηρωίδες του ‘Μέσα από τις ζωές των άλλων’, θα ήταν ηρωίδες σε ένα άλλο μυθιστόρημα που δεν γράφτηκε ακόμα».

Μέσα από το βιβλίο σας παρουσιάσατε πολλά ιστορικά, κοινωνικά αλλά και πολιτικά γεγονότα. Παίζει σημαντικό ρόλο στην πορεία της ζωής μας η Ιστορία, η κοινωνία και η πολιτική;

«Νομίζω πως είναι καθοριστικές. Η Ιστορία σαν μαέστρος κουνά την μπαγκέτα στην ορχήστρα της και δίνει τον ρυθμό στις ζωές μας, άλλοτε χαμηλότονα κι άλλοτε σε υπερβολικά κρεσέντο, οι πολιτικοί είναι οι μουσικοί που ακολουθούν τις οδηγίες του εκάστοτε μαέστρου με θρησκευτική ευλάβεια αλλά και με πολλά φάλτσα που στερούν την μουσική σύνθεση από την αυθεντικότητά της, κι εδώ έρχεται το μουσικόφιλο κοινό, η κοινωνία εντέλει, στο χέρι της είναι αν θα σηκωθεί να φύγει από την συναυλία διαμαρτυρόμενη ή θα παραμείνει αγνοώντας τα φάλτσα για να χειροκροτήσει και να επιβραβεύσει τους μέτριους έως και ατάλαντους μουσικούς της ορχήστρας».

Οι πρωταγωνίστριές σας έζησαν «σκληρή» ζωή. Ηταν κάτι που θα θέλατε να αλλάξετε; Αν το ξαναγράφατε θα δίνατε διαφορετική τροπή;

«Οι πρωταγωνίστριές μου έζησαν όντως ‘σκληρή ζωή’ όμως ήταν οι ίδιες οι εποχές, το ίδιο σκληρές και απάνθρωπες. Ρίχτηκαν σε αρένες γεμάτες άγρια θηρία και έπρεπε να καταφέρουν το ακατόρθωτο, να επιβιώσουν και να βγουν με όσο το δυνατόν λιγότερα τραύματα από αυτές. Οχι, αν το ξαναέγραφα το συγκεκριμένο μυθιστόρημα δεν θα άλλαζα τίποτα, γιατί θα ήταν σαν να μην περιέγραφα τον 20ό αιώνα αλλά μια ειδυλλιακή περίοδο της Ιστορίας, δεν ξέρω αν υπήρξε ποτέ μια τέτοια, νομίζω πως όχι, που οι άνθρωποι είχαν το πάνω χέρι στις ζωές τους δημιουργώντας ιδανικές κοινωνίες και ευτυχισμένους ανθρώπους. Ο 20ός αιώνας πάντως δεν ανήκε σ’ αυτές!».

Αναμέτρηση με τη μοίρα

Το βιβλίο σας εξιστορεί τα γεγονότα δείχνοντας όμως τις συνέπειες που είχαν στις ζωές των ανθρώπων. Πιστεύετε ότι είμαστε έρμαια της μοίρας μας και της κοινωνίας μας;

«Ναι το πιστεύω. Αλλά όπως είπα σε μια προηγούμενη απάντησή μου, μπορούμε και πρέπει να αναμετρηθούμε και με την μοίρα και με την κοινωνία, μόνον έτσι θα καταφέρουμε ίσως να επιβιώσουμε».

Η ζήλια ανάμεσα στις αδερφές είναι καταστροφική και ψυχοφθόρα. Η ζήλια θα περίμενε κανείς ότι δεν θα μπορούσε να υπάρχει στο ίδιο αίμα. Μήπως τελικά, αυτό το «είδος» ζήλιας είναι και το πιο επικίνδυνο;

«Η ζήλια που υπήρχε ανάμεσα στις αδερφές Φωτεινή και Δέσπω ήταν καταστροφική, ψυχοφθόρα, αλλά όχι μοιραία. Η ζήλια θα περίμενε κανείς ότι δεν θα μπορούσε να ενυπάρχει σε άτομα του ιδίου αίματος, της ίδιας οικογένειας. Σίγουρα αυτό το ‘είδος’ ζήλιας είναι το πιο επικίνδυνο. Γιατί γίνεται η αιτία να δοκιμαστούν συνειδήσεις, συναισθήματα και να φτάσουν στην αποδόμηση του κοινού αίματος που συνδέει τάχα τα μέλη κάθε οικογένειας και εδώ μπαίνει πλέον η κοινωνία με τα όποια ταμπού και αγκυλώσεις και τα όρια ανάμεσα στον θύτη και στο θύμα γίνονται δυσδιάκριτα».





Η Πέτρα παρά τα δύσκολα παιδικά της χρόνια -που μόνο παιδικά δεν θα μπορούσε κάποιος να τα χαρακτηρίσει- κατάφερε κατά την πορεία της ενηλικίωσής της να ξεφύγει από τις ζωές των άλλων. Τελικά τι εστί η Πέτρα; Μήπως καθρεφτίζει την Ελλάδα μας, που κατάφερε, τελικά, να σταθεί στα πόδια της στην Μεταπολίτευση; Ετοιμάζετε κάτι άλλο αυτή την περίοδο; Αν ναι βάλτε μας στο… κλίμα.

«Η Πέτρα είναι ο καινούργιος αιώνας, ο εικοστός πρώτος, που αφήνει πίσω του τον εικοστό με όσα καταστροφικά κουβάλησε στην πορεία των εκατό χρόνων του. Πολέμους, κοινωνικές και οικογενειακές αγκυλώσεις, απαγορεύσεις, και κάθε είδους πιέσεις και εξαρτήσεις σε όλα τα επίπεδα της ζωής μας. Η Πέτρα κατόρθωσε να σπάσει τελικά αυτό που συνέβαινε και που ίσως ακόμη σε λιγότερο βαθμό να συμβαίνει ακόμη και σήμερα, την εμπλοκή της δικής της ζωής στις ‘Ζωές των άλλων’ στα θέλω και τα πρέπει τους και να ζήσει ελεύθερη όπως εκείνη ήθελε σ’ έναν κόσμο που τα πάντα άλλαζαν και οι κοινωνικές προκαταλήψεις αποδυναμώνονταν. Οπως έχω ήδη αναφέρει, η γονιμοποίηση ενός καινούργιου μυθιστορήματος δεν έχει ακόμη συντελεστεί, ωστόσο μέσα μου κονταροχτυπιούνται ιδέες και σκέψεις. Ποια θα νικήσει δεν το ξέρω. Αλλά θα το μάθω όταν θα γίνει από την πλήρη κατάληψή της στη ζωή μου!».

Πέρα από τη συγγραφή βιβλίων έχετε υπάρξει και μεταφράστρια. Ποιο από τα βιβλία που έχετε μεταφράσει σας έχει κερδίσει και για ποιο λόγο;

«Αγαπώ το μεγαλύτερο μέρος των βιβλίων που έχω μεταφράσει, αλλά εκείνο που με στιγμάτισε ήταν η ‘Τριλογία του Κόσμου’, του Φίλιπ Πούλμαν. Ενα από τα πιο συναρπαστικά βιβλία ως προς το θέμα του, τις ιδέες του και την γλώσσα του, γραμμένο από έναν σημαντικότατο και πολυβραβευμένο συγγραφέα».

Εκ φύσεως αισιόδοξη

Δυστυχώς η Ιστορία επαναλαμβάνεται. Πώς βλέπετε την κατάσταση που βιώνει η Ελλάδα και οι Ελληνες;

«Η παγκόσμια Ιστορία είναι γεμάτη σκοτεινές περιόδους και η Ιστορία της Ελλάδας γεμάτη αναταραχές και δύσκολες καταστάσεις. Αλλά επειδή είμαι από την φύση μου αισιόδοξο άτομο, γιατί έτσι μόνο μπορώ να επιβιώσω, θέλω να πιστεύω πως το σκοτάδι ακολουθεί πάντα το φως, και σ’ αυτό προσβλέπω εγώ».

Η Ομογένεια έχει μια λατρεία στην Ελλάδα αλλά και στις μνήμες του παρελθόντος. Θεωρείτε ότι γνωρίζοντας το παρελθόν χτίζουμε το μέλλον μας;

«Πιστεύω πως οι ρίζες των ανθρώπων όπου κι αν βρουν εύφορο έδαφος να φυτρώσουν θα κουβαλάνε μέσα τους εκείνη την αρχική ρίζα από την οποία ξεκίνησαν όλα. Γι’ αυτό η γνώση του παρελθόντος κάθε λαού είναι καταλυτική για την μετέπειτα πορεία του. Αν δεν ξέρουμε το παρελθόν μας δεν θα μπορέσουμε να χτίσουμε το μέλλον μας, όπως πολύ σωστά λέτε.

Και τέλος, η γλώσσα και η γραφή μας είναι η μεγάλη ευθύνη που κουβαλάμε εμείς οι Ελληνες και η καλύτερη προίκα για τα παιδιά μας; Τι θα συμβουλεύατε τους ομογενείς μας σ’ αυτό το θέμα;

«Να κρατήσουν την γλώσσα και την γραφή της πατρίδας τους, και να είναι περήφανοι και για τις δυο. Με όλα τα ελαττώματα και τα λάθη μας οι Ελληνες κουβαλάμε μια μοναδική Ιστορία και μια γλώσσα που δεν θα πάψει ποτέ να υπάρχει, γιατί είναι αυτή που γέννησε έναν πολιτισμό που πάνω του στηρίχτηκαν άλλοι αργότερα».

Ευχαριστώ για την φιλοξενία.



Τετάρτη, 16 Νοεμβρίου 2016

Στο σαλόνι του BookSitting



1.           Ποιο ήταν το έναυσμα για να γράψετε το βιβλίο "Μέσα απ΄τις ζωές των άλλων";
Ήθελα να μιλήσω μέσα από το βιβλίο μου, για έναν ολόκληρο αιώνα, τον εικοστό, από την αρχή ως το τέλος του.  Έναν αιώνα που σημάδεψε τις ζωές των απλών ανθρώπων μέσα από δυο παγκόσμιους πολέμους, εμφύλιες διαμάχες, κοινωνικές και πολιτικές αναταραχές σε παγκόσμιο επίπεδο.  Ήθελα να μιλήσω για τον απλό κόσμο, για όλους αυτούς που προσπαθούσαν να επιβιώσουν κάτω από αντίξοες συνθήκες, προσωπικές και κοινωνικές, με την ελπίδα για ένα καλύτερο αύριο.  Γι’ αυτούς έγραψα καταγράφοντας την αφόρητη καθημερινότητα τους, τα πάθη και τις ελπίδες τους.
  
2.           Στο βιβλίο σας περιγράφετε οικογενειακές καταστάσεις που δυσχεραίνουν πολύ τη ζωή των μελών της αντί να τη διευκολύνουν. Πότε η οικογένεια αποτελεί τροχοπέδη στην εξέλιξή μας; 
Οι τέσσερεις ηρωίδες μου, γυναίκες της ίδια οικογένειας, μάνα, κόρες και εγγονή, είναι θύτες και θύματα ταυτόχρονα σε έναν αέναο χορό επικράτησης, σφιχταγκαλιασμένες θανάσιμα περιπλέκουν σε τέτοιο βαθμό τις ζωές τους που τις οδηγούν σε μια εικονική πραγματικότητα, την ζωή ‘μέσα από τις ζωές των άλλων’ κι αυτό τις κάνει να φτάνουν στα όρια τους.  Πολύ συχνά τα μέλη μιας οικογένειας παγιδεύονται σε αναχρονιστικές ιδεοληψίες, οικογενειακές αγκυλώσεις, προκαταλήψεις αλλά και προσωπικούς συμβιβασμούς και υποχωρήσεις κι αυτό είναι τροχοπέδη στην εξέλιξη τους.
   
3.           Πόσο σημαντική είναι η σχέση μας με την μητέρα και σε ποιο βαθμό
          καθορίζει την εξέλιξη μας;                    
          Αν είναι υγιής αυτή η σχέση δεν έχουμε να φοβηθούμε τίποτα.
          Ωστόσο, υπάρχουν περιπτώσεις που μια υπόσχεση που δίνεται από το παιδί                    
          στον γονιό είναι άκρως δεσμευτική, όπως το τάμα σε έναν άγιο.  Μια
          υπόσχεση εντέλει καταλυτική με καταστροφικά αποτελέσματα για την  
          εξέλιξη του ίδιου του παιδιού.   

4.           Η ηρωίδα του μυθιστορήματός σας βιώνει βίαιες ενδοοικογενειακές καταστάσεις. Τι κάνει έναν άνθρωπο βίαιο;
Ξέρετε η βίαιη συμπεριφορά δεν είναι πάντα καταγεγραμμένη στο DNA των ανθρώπων.  Υπάρχουν συνθήκες που ευνοούν την εμφάνιση βίας σε μια οικογένεια.  Όπως η ζήλεια ανάμεσα στα μέλη της, που μπορεί να γίνει καταστροφική και ψυχοφθόρα για τους εμπλεκόμενους και που μπορεί να φτάσει ακόμη ως τα όρια του μίσους, όπου αυτό με την σειρά του θα ακυρώσει τον μύθο του κοινού αίματος μετατρέποντας τον σε βολικό εργαλείο εξουδετέρωσης ενός φανταστικού ή πραγματικού εχθρού.     
         
                         

5.           Στο βιβλίο σας περιγράφετε τη φτώχεια ως στίγμα. Πιστεύετε ότι εξακολουθεί να ισχύει κάτι τέτοιο σήμερα και σε ποιο βαθμό; 
Ίσως να μην είναι στίγμα η φτώχια σήμερα όπως ήταν τα πρώτα μεταπολεμικά χρόνια, τότε που η άνοδος μιας καινούργιας κοινωνικής τάξης, που είχε πλουτίσει με τους γνωστούς τρόπους, στην διάρκεια του πολέμου, ευνοούσε αδικαιολόγητες συμπεριφορές και περιφρόνηση απέναντι στις φτωχές οικογένειες της διπλανής πόρτας.  Κι όπου το στίγμα το μετέφεραν τα παιδιά των πλουσίων στα παιδιά των φτωχών οικογενειών με αποκλεισμούς από τα παιχνίδια τους και τις συναναστροφές τους.  Σήμερα αυτές οι πρακτικές δεν είναι τόσο διαδεδομένες ίσως γιατί τα όρια μεταξύ τους δεν είναι ξεκαθαρισμένα και κατά την γνώμη μου δεν θεωρείται στίγμα σήμερα το να είναι κάποιος φτωχός. Αφού περισσεύουν οι φτωχοί από τους πλούσιους στις μέρες μας!!!  
6.           Όσο δύσκολη κι αν είναι η ζωή κάποιου, στο βιβλίο σας φαίνεται ότι μπορεί  να την αλλάξει. Τι χρειάζεται;

Προσωπικά πιστεύω πως πρέπει να έχουμε εμείς οι ίδιοι το δικαίωμα της επιλογής στην ζωή μας.  Ακόμα κι όταν όλο το σύμπαν συνωμοτεί εναντίον μας, ακόμη κι όταν όλες οι πόρτες παραμένουν ερμητικά κλειστές και απροσπέλαστες εμείς θα πρέπει να βρούμε το κλειδί να τις ανοίξουμε, να πάμε παραπέρα, να διεκδικήσουμε το αύριο μας, μέσα από τα δικά μας θέλω. Είναι δύσκολο να πάρει κανείς την απόφαση να ζήσει ανεπηρέαστος από τις αποφάσεις των άλλων, δύσκολο αλλά όχι ακατόρθωτο.  Είναι θέμα τόλμης να αμφισβητήσουμε όσα δοτά θεωρούσαμε ως δεδομένα, αλλά ακριβώς επειδή είναι δοτά μπορούν εύκολα και να ακυρωθούν.


  7.      Τι φέρνει ευτυχία στη ζωή;
Νομίζω το πρώτο και ανεκτίμητο είναι η υγεία και το να τα έχει κανείς καλά  με τον εαυτό του και τους γύρω του.  Να κάνει ότι περνάει από το χέρι του για να ζήσει σε έναν κόσμο πιο φιλικό και ανθρώπινο, πιο δίκαιο που θα δημιουργήσει το κατάλληλο περιβάλλον ώστε να μην ζήσει εγκλωβισμένος σε ψευδεπίγραφες δήθεν αξίες που μόνον σε αδιέξοδα μπορούν να μας οδηγήσουν. 
                     
   8.      Ποια χαρακτηριστικά θεωρείτε ανυπόφορα σε έναν άνθρωπο;
Την αλαζονεία, την σκληρότητα, τον ναρκισσισμό. Την απαξία κάθε ιδανικού, την αμάθεια και την ευτέλεια που μαστίζει μεγάλο μέρος της κοινωνίας μας σήμερα. 

     9. Πόσο εύκολο είναι να ζήσει κανείς μέσα από τη δική του ζωή και                        όχι μέσα   από τις ζωές των άλλων;         
           Όσο δύσκολο είναι να ζει κανείς ‘‘μέσα από τις ζωές των άλλων’’ είναι πολύ  
           εύκολο να ολισθήσει σ’ αυτές.  Παγιδευμένος σε συμβιβασμούς και
           προσωπικές υποχωρήσεις που τον κρατούν δέσμιο στις δικές τους ζωές.          
           Όμως πιστεύω πως επειδή ζούμε μόνο μια φορά δεν έχουμε το δικαίωμα
           να σπαταλήσουμε την ζωή μας ’’μέσα από τις ζωές των άλλων.’’
           
     10.     Γράφετε κάτι νέο αυτό τον καιρό;
                Είναι πολύ μικρό ακόμη το δημιούργημα μου.  Έχει ανάγκη τον ντάντεμα 
                μου, το χάδι μου, την φροντίδα μου στα πρώτα του βήματα. Θέλω να το δω  
                να πορεύεται μόνο του κι όταν θα είμαι σίγουρη πως τα κατάφερε ίσως να  
                βάλω μπρος για μια καινούργια γέννα!

         






Πρώτη δημοσίευση:
https://booksitting.wordpress.com/2016/11/14/%CF%83%CF%85%CE%BD%CE%B5%CE%BD%CF%84%CE%B5%CF%85%CE%BE%CE%B7-%CE%B7-%CF%83%CF%85%CE%B3%CE%B3%CF%81%CE%B1%CF%86%CE%AD%CE%B1%CF%82-%CE%BA%CF%8E%CF%83%CF%84%CE%B9%CE%B1-%CE%BA%CE%BF%CE%BD%CF%84%CE%BF/

Κυριακή, 11 Σεπτεμβρίου 2016

Να διεκδικήσουμε το αύριο μας, «μέσα από τα δικά μας θέλω» -http://now24.gr/


  1. Κυρία Κοντολέων είστε μεταφράστρια ξένων βιβλίων κι έχετε μεταφράσει περισσότερα από 100 βιβλία. Υπάρχει ανάμεσά τους κάποιος συγγραφέας ή κάποιο βιβλίο που σας συγκίνησε ιδιαίτερα;
Αγαπώ όλα τα βιβλία που έχω μεταφράσει, ωστόσο, υπάρχουν κάποια που υπήρξαν σταθμός στην μεταφραστική μου πορεία.  Το θέμα τους και η δεινότητα του συγγραφέα τους μ’ έχουν κάνει υπερήφανη που βρίσκονται στο βιογραφικό μου.  Αν πρέπει να ξεχωρίσω κάποιο θα το κάνω με δυσκολία αλλά δεν μπορώ να κρύψω τον θαυμασμό και την αγάπη μου στον Φίλιπ Πούλμαν, έναν εξαιρετικό συγγραφέα που μου άλλαξε εντελώς τον τρόπο που βλέπω τον κόσμο μέσα από τα βιβλία του, έχω την τιμή να είμαι η αποκλειστική του μεταφράστρια στην Ελλάδα και κάθε φορά που έρχεται στα χέρια μου ένα καινούργιο βιβλίο του, παρά τις δυσκολίες που ξέρω πως θα αντιμετωπίσω, γιατί είναι ιδιαίτερος συγγραφέας, είμαι ευτυχισμένη που θα ασχοληθώ για άλλη μια φορά μαζί του.  
  1. Έχετε βραβευτεί για το μεταφραστικό σας έργο. Τι χρειάζεται να έχει ένας καλός μεταφραστής βιβλίων;  
Νομίζω πως πέρα από την άριστη γνώση και των δυο γλωσσών, δηλαδή της γλώσσας πηγής και της γλώσσας που θα το μεταγγίσει χωρίς να χάσει την ομορφιά και την δυναμική του, θα πρέπει να αγαπάει αυτό που κάνει και ας μου επιτραπεί να διαθέτει και το απαραίτητο για μένα ταλέντο.  Είναι δύσκολη δουλειά η μετάφραση, ένα αντικείμενο με πολλές όψεις και προεκτάσεις, κι ο μεταφραστής θα πρέπει να έχει γενική παιδεία σε άριστο βαθμό και οπωσδήποτε συνεχή ενημέρωση στο αντικείμενο της δουλειάς του.  Ο τελικός στόχος μιας μετάφρασης είναι να μεταφέρει με τον καλύτερο δυνατό τρόπο την μαγεία του πρωτοτύπου σε όσους δεν έχουν την δυνατότητα να το απολαύσουν στην πηγή του.  Η μεταφορά από μια γλώσσα σε άλλη είναι καταλυτική και για τις δυο γλώσσες.      
  1. Πότε αποφασίσατε ν΄ ασχοληθείτε και με τη συγγραφή;
Νομίζω πως έγιναν παράλληλα, δεν έχει σημασία αν ήταν η μετάφραση ή η συγγραφή που ξεκίνησε πρώτη.  Από ένα σημείο και μετά πορεύτηκαν πιασμένες χέρι-χέρι.  Επειδή είμαι ‘λογοτεχνική’ μεταφράστρια κάποια στιγμή τα όρια ανάμεσα τους έπαψαν να υπάρχουν.  Έτσι ο γραπτός μου λόγος είχε μια και μόνη διάσταση αυτήν της λογοτεχνίας.   
  1. Πρόσφατα κυκλοφόρησε το βιβλίο σας με τίτλο «Μέσα από τις ζωές των άλλων». Τι υποδηλώνει ο τίτλος;
Ουσιαστικά ο τίτλος αφορά αυτούς που αφέθηκαν να ζήσουν ‘‘μέσα από τις ζωές των άλλων’’ αρνούμενοι την δική τους ζωή και διαμορφώνοντας την μέσα από τα θέλω και τις επιταγές των άλλων.  Ξέρετε, όσο δύσκολο κι αν φαίνεται εκ πρώτης όψεως το να ζει κανείς ‘‘μέσα από τις ζωές των άλλων’’ η πραγματικότητα μας έχει διδάξει πως είναι αρκετά εύκολο να βρεθεί παγιδευμένος σ’ αυτές.  Ως αποτέλεσμα των δικών του συμβιβασμών και υποχωρήσεων που τον κρατούν δέσμιο στις δικές τους ζωές, μέσα από αναχρονιστικές ιδεοληψίες, οικογενειακές αγκυλώσεις, προκαταλήψεις και κοινωνικούς αποκλεισμούς. Όλα όσα δυστυχώς μας κρατούν εγκλωβισμένους στα θέλω των άλλων και στις δικές τους ζωές.        

  1. Στο εξώφυλλο του βιβλίου υπάρχει το πρόσωπο ενός μικρού κοριτσιού μουτζουρωμένο με κάποιες γραμμές. Τι συμβολίζει;
Είναι ένα ασυνήθιστο εξώφυλλο.  Συμβολίζει την δίνη που παρασέρνει ένα παιδί σκοτισμένο, προβληματισμένο, απεγνωσμένο σ’ έναν κόσμο που δεν θέλει να είναι ο δικός του κόσμος, που θέλει να αποδράσει από αυτόν σπάζοντας τις γραμμές που σαν κάγκελα φυλακής το κρατάνε δέσμιο σ’ αυτόν.  Στην ουσία εμπεριέχει την πεμπτουσία του μυθιστορήματος μου, την διαταραγμένη παιδικότητα της βασικής μου ηρωίδας.    
  1. Το βιβλίο σας αναφέρεται σε 3 γενιές γυναικών, μητέρα, παιδιά, εγγονή και στις μεταξύ τους σχέσεις. Υπάρχουν πραγματικά πρόσωπα ή γεγονότα από τα οποία εμπνευστήκατε την ιστορία σας;
Δεν είναι βιωματικό μυθιστόρημα, είναι όμως πέρα για πέρα στηρίζεται πάνω στις αντιδράσεις αληθινών ανθρώπων.  Οι ηρωίδες μου έχουν όλα τα χαρακτηριστικά των γυναικών που διάβηκαν τα εκατό χρόνια του αιώνα που μας πέρασε μέσα από φοβερές αντιξοότητες, κοινωνικές, πολιτικές, ατομικές.  Από την Ροδάνθη την πρώτη γυναίκα της ιστορίας μου, που έζησε στις αρχές τους εικοστού αιώνα, κουβαλώντας τους αποκλεισμούς και τις κοινωνικές προκαταλήψεις της εποχής της, απέναντι στο γυναικείο φύλο, τις κόρες της Φωτεινή και Δέσπω, που βίωσαν έναν παγκόσμιο πόλεμο κι ένα εμφύλιο με καταλυτικές και για τις δυο τους προεκτάσεις, ως την εγγονή Πέτρα, σύμβολο του νέου αιώνα, και της καινούργιας θέσης της γυναίκας στις σαρωτικές αλλαγές που συνόδευσαν την είσοδο του.  Οι γυναίκες μου είναι αναγνωρίσιμες, είναι οι γυναίκες της διπλανή πόρτας, οι γυναίκες στο ευρύτερο κύκλο της κάθε οικογένειας, είμαστε ίσως και εμείς οι ίδιες.          
  1. Θεωρώ συγκλονιστικές τις περιγραφές της «αυλής». Διαβάζοντας το βιβλίο οι εικόνες έπεφταν μπροστά στα μάτια μου. Από πού αντλήσατε τις πληροφορίες για τις καταστάσεις που επικρατούσαν στις αυλές όπου συγκατοικούσαν πολλές οικογένειες;

Θεωρώ τον εαυτό μου τυχερό που έζησα την ατμόσφαιρα της γειτονιάς στην δεκαετία του ’50.  Που έπαιξα στους δρόμους και στις πλατείες μαζί με ένα σμάρι παιδιών, κάθε ηλικίας και κοινωνικής τάξης, δεν υπήρχαν ταξικοί αποκλεισμοί ανάμεσα μας.  Για μένα η συγκεκριμένη ατμόσφαιρα υπήρξε γόνιμο και πρόσφορο έδαφος για να καταγράψω στην μνήμη μου, όχι μόνο τους καθημερινούς ανθρώπους της γειτονιάς αλλά και τους διάφορους τύπους που ξεχώριζαν με τις θετικές ή αρνητικές συμπεριφορές τους από τους υπόλοιπους.  Η πολυκοσμία στις αυλές που στέγαζαν όσους είχαν επιβιώσει από έναν πόλεμο και έναν εμφύλιο στην προσπάθεια τους να σταθούν και πάλι στα πόδια τους, με όποιον τρόπο μπορούσαν, ήταν μια ζωντανή τοιχογραφία της εποχής που την αποτύπωνε με ακρίβεια στις λεπτομέρειες.         

8.      Η Ροδάνθη διαχωρίζει τα τρία παιδιά της σε «μεγάλη» και 2 μικρά. Η μεγάλη είναι μεγάλη από μικρή και τα μικρά παραμένουν μικρά και όταν μεγαλώνουν. Πόσο κακό μπορεί να προκαλέσει αυτός ο διαχωρισμός στο μέλλον των (οποιονδήποτε) παιδιών;
Ο διαχωρισμός αυτός ήταν ξεκάθαρος από την αρχή του μυθιστορήματος.  Και οδήγησε την μεγάλη κόρη να συναινέσει σε μια ολέθρια υπόσχεση που θα ήταν καταλυτική και καταστροφική για την νεαρή γυναίκα σε όλη την ζωή της όχι μόνον γι’ αυτήν, αλλά και για όσους αναπόφευκτα θα βρίσκονταν στο μάτι του κυκλώνα, δηλαδή στο άμεσο οικογενειακό περιβάλλον και κυρίως στο παιδί της την Πέτρα, που έζησε στο πετσί της τα καταστροφικά αποτελέσματα της άλογης υπόσχεσης της μάνας της, σε μια περίοδο όπου όλα φάνταζαν διαφορετικά και που βάραινε περισσότερο η πάση θυσία εκπλήρωσης της και όχι η ουσία του περιεχομένου της.  Εκείνα τα χρόνια οι υποσχέσεις που δίνονταν από τα παιδιά στους γονείς ήταν ιερές, απαραβίαστες και άκρως δεσμευτικές, όπως τα τάματα στους αγίους.    

  1. Η επιθυμία της μάνας αναγκάζει την «μεγάλη» να φροντίζει τα «μικρά». Η απόφαση του πατέρα αναγκάζει τη μικρή ν΄ ασχοληθεί με τα οικιακά για να σπουδάσει η μεγάλη. Σε καμιά απ΄ τις δυο δεν ανήκουν αυτά τα καθήκοντα. Η ανάγκη προκαλεί τις λάθος επιλογές ή η νοοτροπία;
Ο αιώνας που πέρασε είναι γεμάτος με παρόμοιες ιστορίες, όπου ολάκερες ζωές καταστράφηκαν από γονικές αποφάσεις που παρόλο που εκπορεύονταν από καλές σε πρώτη ανάγνωση προθέσεις τελικά γίνονταν ασφυκτική μέγγενη για όσους καλούνταν να τις εφαρμόσουν.  Πολλές φορές ήταν δυσδιάκριτα τα όρια ανάμεσα στον θύτη γονιό και το παιδί θύμα και οι αδικίες πάντα κάποιον έβαζαν στον στόχαστρο με αποτέλεσμα να δημιουργούνται τραυματικές καταστάσεις ανάμεσα στα μέλη μιας οικογένειας.    

  1. «Καμιά φορά η δύναμη των λέξεων είναι τέτοια που ακυρώνει προκαταλήψεις και στερεότυπα» αναφέρετε σε κάποιο σημείο. Τι κρύβεται πίσω από τη δύναμη αυτών των λέξεων;
Θέλω να πω ότι πολλές φορές χρησιμοποιούμε λέξεις με τρόπο αυθόρμητο οι οποίες εκφράζουν – πιο σωστά θα έλεγα πως μαρτυρούνε – συναισθήματα που δε θα θέλαμε να δείξουμε πως μας διακατέχουν.

  1. «Ένας κόσμος που ζει και κινείται μέσα στο ψέμα και στην υποκρισία μιας αμφιλεγόμενης ηθικής» γράφετε στο σημείο που περιγράφετε τα «σπίτια» με τα κόκκινα φωτάκια. Έχει αλλάξει αυτός ο κόσμος από τότε μέχρι σήμερα;

Ήμουν μικρό παιδί, όταν τα ‘‘σπίτια’’ με τα κόκκινα φωτάκια ήταν ένας κόσμος, μαγικός και απρόσιτος στα αθώα παιδικά μου μάτια.  Τότε αυτά τα ‘‘σπίτια’’ ήταν ανάμεσα μας, ανάμεσα στα σπίτια των κατ’ επίφαση νοικοκυρέων, εκείνο που τα ξεχώριζε από τα δικά μας σπίτια ήταν το περίεργο κόκκινο φωτάκι πάνω από την πόρτα και οι αυστηρές προειδοποιήσεις των μανάδων μας να μην πλησιάζουμε εκεί πέρα.  Ξέραμε, ωστόσο, πως όταν έπεφτε το σκοτάδι κάποιοι ‘‘ενάρετοι’’ έμπαιναν με κάθε προφύλαξη εκεί μέσα.  Γι’ αυτήν την υποκρισία και την αμφιλεγόμενη ηθική μιλάω.  Πιστεύω πως είναι καθήκον μας να τον αλλάξουμε αυτόν τον κόσμο, να τον κάνουμε πιο φιλικό, πιο ανθρώπινο, πιο δίκαιο.     

12.  «Ο ευνουχισμός στην οικογένεια από τη μάνα στην κόρη κι από την κόρη στην εγγονή, καλά κρατεί» από την Ροδάνθη στην Φωτεινή κι από την Φωτεινή στην Πέτρα. Ποια πιστεύετε ότι είναι η αιτία αυτού του ευνουχισμού;
Μα είναι ολοφάνερο πως η εμμονή της Ροδάνθης να ορίσει όχι μόνο διάδοχο της την Φωτεινή αλλά και προστάτιδα των μικρότερων αδερφών της, της στέρησε την δυνατότητα να ορίσει την δικιά της ζωή μέσα από τα δικά της θέλω και όχι μέσα από τα θέλω της μάνας της.  Αν αυτό δεν είναι ευνουχισμός της προσωπικότητας του άλλου, τότε τι μπορεί να είναι.  Και φυσικά ο ευνουχισμένος άθελα του ή και ηθελημένα μερικές φορές μεταφέρει την ασήκωτη κληρονομιά της μάνας στο κοντινότερο του πρόσωπο, το παιδί του. 

13.  Με ποιο τρόπο μπορεί να σπάσει η αλυσίδα του ευνουχισμού ώστε να μην ζει κάποιος «μέσα από τις ζωές των άλλων»;
Με το να επιλέξει να μην ζήσει ‘‘μέσα από τις ζωές των άλλων’’ αλλά μόνο μέσα από την δικιά του ζωή και τα δικά του θέλω.  Άλλωστε μια φορά ζούμε και δεν έχουμε το δικαίωμα να κατασπαταλήσουμε αυτήν την ζωή εγκλωβισμένοι σε ψευδεπίγραφες αξίες και κοινωνικές αγκυλώσεις.  
  1. Παράλληλα με τις ζωές των ηρώων σας περιγράφετε και τις καταστάσεις των αντίστοιχων εποχών στην Ελλάδα. Τα «πάθη των καθημερινών ανθρώπων» είναι συνυφασμένα με τις εποχές ή συμβαίνουν πάντα και παντού;
Νομίζω πως πάντα οι καθημερινοί άνθρωποι ανεξαρτήτως εποχής και πολιτικών καταστάσεων θα είναι αυτοί που θα βιώνουν στο πετσί τους, αυτά που θα τους κληροδοτούν οι αναίτιοι πόλεμοι, η κοινωνική αναλγησία, η ακύρωση των ονείρων τους μέσα από συνθήκες που ο ρόλος ο δικός τους ήταν απλά ρόλος κομπάρσου. 
15.  Τι θα θέλατε να πείτε ως επίλογο της κουβέντας μας;

Προσωπικά πιστεύω πως πρέπει να έχουμε εμείς οι ίδιοι το δικαίωμα της επιλογής στην ζωή μας.  Ακόμη κι όταν όλο το σύμπαν συνωμοτεί εναντίον μας, ακόμη κι όταν όλες οι πόρτες παραμένουν ερμητικά κλειστές και απροσπέλαστες  εμείς θα πρέπει να βρούμε το κλειδί να τις ανοίξουμε, να πάμε παραπέρα, να διεκδικήσουμε το αύριο μας, ‘‘μέσα από τα δικά μας θέλω’’.


Πρώτη δημοσίευση:

http://now24.gr/kostia-kontoleon-na-diekdikisoume-avrio-mas-mesa-apo-ta-dika-mas-thelo/

Τρίτη, 30 Αυγούστου 2016

Συνέντευξη στο http://tovivlio.net/



Η Κώστια Κοντολέων συνομιλεί με τη Βούλα Παπατσιφλικιώτη
Επιμέλεια άρθρου Κώστας Θερμογιάννης | 9.08.2016   

Μια επιτυχημένη συγγραφέας μας μιλάει για το τελευταίο της έργο!

Ποια ήταν η πρώτη σας επαφή με την γραφή;

Ξεκίνησε με τα πρώτα μου γράμματα στο σχολείο, όταν διάλεξαν μια έκθεση μου να γραφτεί στο χοντρό βιβλίο που έμπαιναν οι καλύτερες της εβδομάδας, συνέχισα να γράφω ωραίες εκθέσεις αλλά αυτό δεν ήταν καθοριστικό στο να γίνω συγγραφέας.

Τι σημαίνει «γράφω» για σας;

Σημαίνει πολλά, χαρές και λύπες, ικανοποίηση και αγωνίες, αλλά κυρίως είναι ανάγκη ζωής, αν θέλετε και το καταφύγιο μου όπου σ’ αυτό τρέχω να κλειστώ όταν οι συμπυκνωμένες και αποθηκευμένες εικόνες, εμπειρίες και γιατί όχι συναισθήματα ζητούν επιτακτικά να βγουν στο φως, να με αποφορτίσουν και να μετουσιωθούν σε λόγο. 

Υπήρξε κάποιο πρόσωπο στην ζωή σας, το οποίο έπαιξε καθοριστικό ρόλο στην ενασχόλησή σας με τον κόσμο της λογοτεχνίας;

Πριν υπάρξει αυτό το πρόσωπο υπήρξαν τα βιβλία, τα πολλά αναγνώσματα που με συντρόφεψαν ως παιδί, ως έφηβη και στη συνέχεια στην ενήλικη ζωή μου.  Το γράψιμο ξεκίνησε περισσότερο ως άσκηση και όχι ως αυτοσκοπός, ζώντας ωστόσο σ’ ένα σπίτι όπου η λογοτεχνία κυριαρχούσε μπήκα δειλά στην αρχή στην πρώτη μου απόπειρα, έχοντας ουσιαστικό στήριγμα τον έμπειρο και ταλαντούχο σύντροφο μου.  Αυτός ήταν που με έπεισε πως μπορούσα να το κάνω.

Μιλήστε μας για το τελευταίο σας βιβλίο;

Είναι η προσωπική μου ανάγνωση του προηγούμενου αιώνα.  Ενός αιώνα ταραγμένου, δύσκολου και καθοριστικού για όσους έζησαν σ’ αυτόν.  Είναι μια οικογενειακή σάγκα, η ιστορία μιας οικογένειας, που έζησε στο πετσί της τα ιστορικά γεγονότα, την Ελληνική τραγωδία και κατάφερε με τον ένα ή τον άλλο τρόπο να επιβιώσει.  Οι ήρωες μου είναι απλοί καθημερινοί άνθρωποι εύκολα αναγνωρίσιμοι ακόμη και σήμερα, είναι οι γείτονες της διπλανής πόρτας.

Ποια μοίρα ελπίζετε για αυτό;

Να αγαπηθεί από τους αναγνώστες μου, να γίνουν δικοί του οι ήρωες μου και να τους αναγνωρίζουν σαν πρόσωπα αγαπημένα στον κλειστό χώρο της οικογένειας, της γειτονιάς αλλά και της κοινωνίας.

Έχετε συγκινηθεί με ένα βιβλίο που έχετε διαβάσει;

Έχω συγκινηθεί με πολλά, κι αυτό φυσικά οφείλεται στην ικανότητα και το ταλέντο του συγγραφέα να με κάνει κοινωνό στα πάθη των ηρώων του, να με μπάσει στα βαθύτερα συναισθήματα τους και να με πείσει πως ότι περιγράφει δεν έχει μόνο ψήγματα αλήθειας αλλά είναι η αλήθεια και μόνο αυτή.

Ποια είναι η αγαπημένη σας φράση;

Ζήσε μέσα από την δικιά σου ζωή και όχι μέσα από τις ζωές των άλλων!!!

Για ποιο λόγο θα σταματούσατε να γράφετε;


Αν στερέψω από ουσιαστικές ιδέες και ερεθίσματα. Ένα κακό βιβλίο δεν έχει θέση στην ζωή μου και κατ’ επέκταση στο αναγνωστικό μου κοινό.

Πρώτη δημοσίευση:
http://tovivlio.net/%CE%B7-%CE%BA%CF%8E%CF%83%CF%84%CE%B9%CE%B1-%CE%BA%CE%BF%CE%BD%CF%84%CE%BF%CE%BB%CE%AD%CF%89%CE%BD-%CF%83%CF%85%CE%BD%CE%BF%CE%BC%CE%B9%CE%BB%CE%B5%CE%AF-%CE%BC%CE%B5-%CF%84%CE%B7-%CE%B2%CE%BF%CF%8D/?doing_wp_cron=1472579611.3911900520324707031250

Πέμπτη, 18 Αυγούστου 2016

Θα μείνω...

Καλοκαίρι του ’69, Ιούλιος μήνας, μέρα σημαδιακή, κι ο κόσμος κολλημένος στις τηλεοράσεις παρακολουθούσε με κομμένη την ανάσα το μεγάλο βήμα του ανθρώπου στις νεκρές θάλασσες και τα σβησμένα ηφαίστεια της Σελήνης, μ’ αυτή στον καθρέφτη της κολλημένη θαύμαζε ακόμη την εικόνα της, φουστάνι σεμιζιέ με  υπογραφή Τσεκλένη, μαλλιά καλοχτενισμένα, δαχτυλίδια σ’ όλα τα δάχτυλα των χεριών της.
Ήταν όμορφη και το ήξερε, ένας κακομαθημένος νάρκισσος, που συχνά πυκνά ρωτούσε τον καθρέφτη της όχι με λόγια μα μόνο με το βλέμμα, αν ήταν η ομορφότερη, έτσι κι απόψε, περίμενε την απάντηση του, για να φύγει ήσυχη για το εξοχικό της κολλητής της, κάπου στην Κηφισιά, καλεσμένη κι αυτή μαζί με άλλους πολλούς για να δουν, να σχολιάσουν και να θαυμάσουν το εξαιρετικό γεγονός.

Κι όμως κάθονταν μόνη της εκείνη τώρα σε μια από τις καφέ μπαμπού πολυθρόνες της βεράντας του εξοχικού, κι έπαιζε αφηρημένα με τις καλοχτενισμένες μπούκλες των μαλλιών της θαυμάζοντας ταυτόχρονα στις κρυστάλλινες αντανακλάσεις του ποτηριού στο χέρι της τις εναλλασσόμενες και φευγαλέες εκδοχές ενός προσώπου που ήταν και δεν ήταν το δικό της καθώς γυρόφερνε αργά το ποτήρι στο χέρι της.
Από μέσα άκουγε συνέχεια φωνές άκρατου ενθουσιασμού και περιέργους ηλεκτρονικούς ήχους από την τηλεόραση καθώς πλησίαζε η ώρα της μεγάλης στιγμής.  Τα μάτια των άλλων καρφωμένα στην οθόνη της τηλεόρασης.  Τα δικά της στο ρολόι της, ήθελε να βρει τρόπο να φύγει, το ενδεχόμενο μιας ακόμη ερωτικής βραδιάς με τον Άρη δεν είχε αποκλειστεί από τα σχέδια της.  Ήθελε να φύγει μα ήταν η ντροπή για τ’ αρνητικά σχόλια που θα ακολουθούσαν που την ανάγκασε να μείνει λίγο ακόμα.
Κι ύστερα οι φωνές από μέσα ενώθηκαν με το κλάξον του αυτοκινήτου που είχε μόλις σταματήσει έξω από την πόρτα του κήπου.  Ήταν η περιέργεια που την έκανε να στραφεί προς τον άγνωστο σ’ αυτήν καθυστερημένο επισκέπτη που βιάζονταν, έτσι της φάνηκε, να μπει στα ενδότερα να δει κι εκείνος την μεγάλη στιγμή και να θαυμάσει.  Το βλέμμα της σταμάτησε στον νέο άντρα που ανέβαινε ήδη τα σκαλιά της βεράντας, με μια αμήχανη κίνηση άγγιξε πάλι τα καλοχτενισμένα της μαλλιά, ο ναρκισσισμός της για μια ακόμη φορά  στο φουλ, καθώς εκείνος ευγενικά την χαιρετούσε λίγο πριν μπει κι αυτός στο σπίτι.  Οι φωνές αγωνίας των θεατών εναλλάσσονταν με την απόλυτη σιωπή, καθώς η σεληνάκατος σε απόσταση αναπνοής ολοκλήρωνε αργά την κατάληψη της σελήνης, και την αποδόμηση δοξασιών αιώνων αντίδοτο στον φόβο της γητειάς της.
Μπαίνει κι εκείνη στο σπίτι, μα τα δικά της μάτια αλλού κλεφτά κοιτάζουν, τον νεαρό άντρα που λίγο  πριν είχε διασταυρώσει το βλέμμα του με το δικό της στην βεράντα.  Αναρωτιόταν αν ήταν αυτός που η κολλητή της, είχε περιγράψει σε ανύποπτο χρόνο  μοναχικό άτομο, που περνούσε περισσότερο χρόνο με τα βιβλία του παρά με το γυναικείο φύλο.  Ωστόσο, η ανάγκη της για μια ακόμη επιβεβαίωση της σαγήνης που προκαλούσε στους άντρες την έσπρωξε να δοκιμάσει μια ελεγχόμενη επαφή μαζί του.  Βρέθηκε δήθεν τυχαία κοντά του, κάτι είπε σχολιάζοντας αυτά που έβλεπαν στην οθόνη της τηλεόρασης, κάτι της απάντησε εκείνος, ο πάγος έσπασε κι ειπώθηκαν κι άλλα πολλά μεταξύ τους.
Σαν παιχνίδι ξεκίνησε αυτή η άσκηση γοητείας εκ μέρους της, ένας ακόμη αρσενικός λαβωμένος από τα κάλλη της, έτσι για να αυξάνει η συλλογή της και να θεριεύει ο αρρωστημένος ναρκισσισμός της.
Φεύγοντας από κει, ακόμη και τ’ όνομα του θα είχε βγει από την μνήμη της το επόμενο πρωί.  Άλλωστε, σ’ ένα μήνα αυτή θα βρίσκονταν αλλού, μακριά από φιλικές βεράντες, προσσεληνώσεις και ιδιόρρυθμους πλην ενδιαφέροντες νεαρούς άντρες.  Το πανεπιστήμιο που την περίμενε στην Αγγλία ήταν ευκαιρία για σπουδές ή αφορμή για το δικό της μεγάλο άλμα προς την ελευθερία και την αποκοπή της από τις όποιες  αγκυλώσεις και δεσμεύσεις μιας καταπιεστική οικογένειας.
Έφυγε από κει αργά όταν είχε κοπάσει πια ο θόρυβος της αποδόμησης του φεγγαριού.  Είχε προλάβει, ωστόσο, να εντυπωσιαστεί από την έντονη προσωπικότητα του, τις γνώσεις του, τα λόγια του και πράγμα παράξενο για κείνη, δεν είχε βγει καθόλου από το μυαλό της το επόμενο πρωί.  Θύμωσε με τον εαυτό της που τόσο εύκολα είχε αφεθεί να κρατήσει ζωντανή την εικόνα του μέχρι χθες άγνωστου άντρα.  Έπεσε με τα μούτρα στις προετοιμασίες του ταξιδιού της κι ενέδωσε σε σκέψεις λιγότερο επικίνδυνες.  Μέχρι το βράδυ τον είχε βγάλει εντελώς από το μυαλό της, το οποίο απασχολούσαν τώρα συναλλάγματα, φοιτητικές εστίες, και μια καινούργια ζωή πάνω σε άλλες βάσεις.
Αργά, χτύπησε το τηλέφωνο της, ‘γαμώτο, ποιος είναι πάλι’ μουρμούρισε ενοχλημένη γιατί έβλεπε κάτι ενδιαφέρον στην τηλεόραση, χαμήλωσε την ένταση του ήχου και πήγε να το σηκώσει.  Ήταν η φωνή, η δική του φωνή, τόσο υποβλητική που της ζητούσε συγνώμη για τα ακατάλληλο της ώρας, και πως ήθελε να την καλέσει  σε μια εκδρομή που σχεδίαζαν με την κολλητή της και μερικούς άλλους φίλους, μετά από λίγες μέρες για Ναύπλιο.  Πως θα τον χαροποιούσε η δικιά της παρουσία στην παρέα τους πρόσθεσε και πως θα ήταν  ευκαιρία να γνωριστούν καλύτερα και να συνεχίσουν την ενδιαφέρουσα κουβέντα που είχαν ξεκινήσει το προηγούμενο βράδυ κι είχε μείνει ανολοκλήρωτη.  Γέλασε ειρωνικά για το πόσο εύκολα είχε τυλίξει έναν ακόμη αρσενικό στην σαγήνη της, αλλά και η εκδρομή σε μια πόλη που αγαπούσε ιδιαίτερα ήταν αρκούντως ελκυστική.  Είπε το ναι, και βιάστηκε να κλείσει το τηλέφωνο, για να μην προδοθεί από την ταραχή που ασυνήθιστο και παράξενο γι’ αυτήν της είχε προξενήσει η απρόσκλητη εισβολή του στην ζωή της, ‘δεν βαριέσαι, μια εκδρομή είναι μόνο,’ μονολόγησε, ‘κι ύστερα που με είδες που με ξέρεις.’
Η εκδρομή τους είχε απ’ όλα, μπάνιο και φαγητό στο Τολό, Βάκχες στο θέατρο της Επιδαύρου, και μια βόλτα στα γραφικά δρομάκια της πόλης, πριν πάρουν και πάλι τον δρόμο της επιστροφής.  Εκείνος ήταν αδικαιολόγητα απόμακρος απέναντι της κι αυτή απέφευγε να τον κοιτάξει γιατί άπαξ και το έκανε δεν θα ξανάπαιρνε τα μάτια της από πάνω του.  ‘Τελικά, θα είναι ο πρώτος αρσενικός, που θα διαγράψω από την συλλογή μου,’ σκέφτηκε εκνευρισμένη ‘και ποιος ο λόγος να με καλέσει,’ αναρωτήθηκε.
Ήταν στην επιστροφή τους, ωστόσο, που έγινε η μεγάλη ανατροπή.  Εκείνος διάλεξε δήθεν τυχαία να καθίσει δίπλα της, έμενε σιωπηλός με το βλέμμα συνέχεια έξω από το παράθυρο, το φεγγάρι καθώς ξεπρόβαλε από το βουνό δημιουργούσε περίεργες σκιές στο πρόσωπο του, ένα απότομο φρενάρισμα έγινε αφορμή τα πρόσωπα τους να πλησιάσουν επικίνδυνα, τα χείλη του σχεδόν ν’ αγγίξουν τα δικά της που κράταγαν ακόμη την αλμύρα της θάλασσας.
‘Σε θέλω στη ζωή μου,’ τον άκουσε να της ψιθυρίζει στ’ αυτί, ‘στην καθημερινότητα μου, με κάθε μόριο του κορμιού μου σε θέλω.’  Το κορμί του ανάσαινε γρήγορα δίπλα στο δικό της.  Κι εκείνη, ξαφνικά, ήθελε να χαθεί σ’ εκείνο το κορμί, να εισβάλει στην ζωή του, ν’ ανατρέψει την καθημερινότητα του.  Μα δεν μπορούσε να το κάνει, ήταν πολύ αργά πια γι’ αυτόν τον έρωτα, είχε έρθει στην πιο ακατάλληλη στιγμή.  ‘Δεν μπορώ,’ κατάφερε μόνο να ψελλίσει.  ‘Φεύγω για σπουδές στην Αγγλία, σε λιγότερο από ένα μήνα.’
‘Μη φύγεις,’ της είπε, ‘ούτε σε ένα μήνα ούτε ποτέ, δεν αντέχω να σε χάσω…’  Κι αυτή ‘αν όχι τώρα, πότε;’  αποφάσισε, και τόλμησε την μεγάλη ανατροπή, προτίμησε το κάλεσμα του έρωτα από το κάλεσμα της ελευθερίας, το κάλεσμα της σάρκας από το κάλεσμα της γνώσης.
‘Θα μείνω…’ είπε μόνο.
 Πρώτη δημοσίευση:

Δευτέρα, 1 Αυγούστου 2016

http://www.kulturosupa.gr/ Συνέντευξη με τον Τάσο Αγγελίδης Γκέντζο

1.Ένας από τους βασικούς στόχους μιας συνέντευξης είναι να φιλοξενήσει μέσα στις γραμμές της τις αλήθειες κι ένας δεύτερος να διαβαστεί από όσο το δυνατόν περισσότερους ανθρώπους. Φυσικά μέσω αυτής “διαφημίζεται” και αυτός που την παραχωρεί στο μέσο. Έχετε την ευκαιρία να διαφημίσετε ανοιχτά και ξεκάθαρα αυτό που θα θέλατε και να πείσετε τους αναγνώστες μας για την αλήθεια σας.
Μια συνέντευξη πιστεύω πως στόχο έχει να γνωρίσει τον συνεντευξιαζόμενο σε περισσότερους ανθρώπους.  Να μάθουν, με την προϋπόθεση, πως είναι ειλικρινής σ’ αυτά που δηλώνει τον τρόπο που σκέφτεται, τις ιδεολογικές του ρίζες, τις επιρροές που δέχεται στην διαμόρφωση του έργου του, τις σύγχρονες τάσεις που ασπάζεται.  Αν αυτό θεωρείται διαφήμιση δεν ξέρω, αυτό που όμως ξέρω είναι πως αν οι απαντήσεις μας είναι γνήσιες ακόμη και στις ερωτήσεις που ίσως θεωρούνται παγίδα, ίσως καταφέρουμε να πείσουμε κάποιους εντέλει για το ενδιαφέρον ή όχι της προσωπικότητας μας.     
2. Θα σας προκαλούσα να σκεφτείτε την μέχρι τώρα ζωή σας και να επιλέξετε στην συνέχεια να μας παρουσιάσετε τα ελαττώματα ή τα προτερήματά σας. Ξέρω πως όλοι οι άνθρωποι έχουν και ελαττώματα και προτερήματα. Στην παρούσα στιγμή θα με ενδιέφερε να επιλέξετε μόνο την αυτοσύσταση των προτερημάτων σας ή μόνο την αυτοσύσταση των ελαττωμάτων σας.
Θα ήταν εγωιστικό αν επέλεγα να κάνω μια καταγραφή των προτερημάτων μου.  Και επειδή δεν είμαι καθόλου νάρκισσος, θα προτιμούσα να μιλήσω για τα ελαττώματα μου.  Υπάρχει άραγε άνθρωπος χωρίς ελαττώματα;  Δυσκολεύομαι να πιστέψω το αντίθετο.  Όσον αφορά εμένα και ελαττώματα έχω και αδυναμίες και κάνω μεγάλες προσπάθειες να τα περιορίσω.  Είμαι, ας πούμε, άνθρωπος που εκνευρίζομαι εύκολα όχι γιατί δεν γίνεται πάντα το δικό μου, αλλά γιατί με πληγώνουν πολλά πράγματα σ’ αυτήν την χώρα, με πληγώνει η μαυρίλα των υποτιθέμενων γκράφιτι στους τοίχους και η αδιαφορία και αγένεια αρκετών συμπολιτών μου.  Θυμώνω με την αδικία και την ευτέλεια που επικρατεί στην κοινωνία μας.  Και δεν συγχωρώ εύκολα εκείνους που σκόπιμα συκοφαντούν και με ιδιοτέλεια βάζουν στο στόχαστρο άλλους ανθρώπους.       
3. Δώστε μόνος σας έναν τίτλο από την ψυχή και το μυαλό σας για αυτή την συνέντευξη. Θα ήθελα αυτός ο τίτλος αρχικά να προβληματίσει τον αναγνώστη μας και στην συνέχεια να του δημιουργήσει την επιθυμία να διαβάσει τις απόψεις σας. Εφόσον καταφέρει να την διαβάσει μέχρι το τέλος... να του αφήσει και κάποιον προβληματισμό.
Ουδείς αναμάρτητος!!!
4. Αν δεν απαντήσετε σε κάποια από τις ερωτήσεις, κάτω από την ερώτησή μου θα βάλω μία παύλα. Θεωρώντας αυτονόητο πως όλες οι ερωτήσεις μου θα κινούνται στα πλαίσια της κοσμιότητας και θα έχουν να κάνουν με το μυαλό, την ψυχή και την ιδεολογία σας θεωρώ την αποφυγή μιας απάντησης ως αδυναμία έκφρασης και επικοινωνίας. Ποια είναι η δική σας άποψη περί του θέματος αυτού, αλλά και γενικότερα για την “ελευθερία” αυτού που παραχωρεί την συνέντευξη;
Όταν, όντως, οι ερωτήσεις μια συνέντευξης κινούνται στα πλαίσια της κοσμιότητας, δεν βρίσκω τον λόγο γιατί ο συνεντευξιαζόμενος να αποφύγει να απαντήσει ακόμη και σε ερωτήσεις που πιθανόν τον φέρνουν σε δύσκολη θέση ή σε αμηχανία.  Φυσικά και πιστεύω πως είναι ‘ελεύθερος’ αυτός που παραχωρεί την συνέντευξη να εκφραστεί όπως θέλει, να πει τα πράγματα με το όνομα τους, ίσως και να προκαλέσει ακόμα κάποιους με τα λεγόμενα του.  Ωστόσο, αν οι απαντήσεις του είναι συνάρτηση των πιστεύω του και ειλικρινείς ως προς την ιδεολογία του δεν βρίσκω τον λόγο να αρνηθεί να το κάνει.
      
5. Όταν ρωτάς έναν συγγραφέα να σου αναφέρει κάποιο βιβλίο που του άρεσε μετρημένες είναι οι φορές που δεν απαντά αναμενόμενα. Αναφέρει κάποιο ξένο βιβλίο, αποφεύγει επιμελώς τους έλληνες συγγραφείς και τα βιβλία τους για να μην κακοκαρδίσει κανέναν και σχεδόν πάντα δεν σου λέει γιατί του άρεσε το συγκεκριμένο βιβλίο. Υπάρχει και η άποψη πως οι συγγραφείς μας δε διαβάζουν... Είμαι περίεργος τι θα σκεφτώ όταν θα διαβάζω την δική σας απάντηση.
Το να μην αναφερθώ στο βιβλίο κάποιου σύγχρονου Έλληνα συγγραφέα δεν θα πρέπει να το κάνω για να μην κακοκαρδίσω άλλους ομότεχνους ή αν αναφερθώ σε κάποιον για να προσπορίσω κάποια οφέλη από τυχόν κάποιο καίριο πόστο που εκείνος κατέχει.  Το έχω ξαναπεί και σε άλλη συνέντευξη πως το βιβλίο που μου άλλαξε κυριολεκτικά την ζωή σε προσωπικό και πολιτικό επίπεδο ήταν η ‘Εντολή’ της Διδώς Σωτηρίου.  Αλλά δεν έχω κανένα πρόβλημα να αναφερθώ και σε πιο σύγχρονους συγγραφείς όπως στην Ελένη Πριοβόλου για το βιβλίο της ‘Φωνές στο νερό’ και στον Κώστα Ακρίβο για το βιβλίο του ‘Τελετές Ενηλικίωσης’.  Θα ήταν μακρύς ο κατάλογος αν έπρεπε να αναφέρω εδώ και πολλά άλλα βιβλία που με εντυπωσίασαν, με συγκίνησαν, ή με άγγιξαν.  Αλλά αυτά τα δύο είναι από εκείνα που αποθηκεύονται μέσα σου και δεν τα ξεχνάς εύκολα. 
         
6. Η τέχνη ξεκινάει από το εξώφυλλο ενός βιβλίου ή από το εσωτερικό του; Το εσωτερικό του βιβλίου στην δική σας περίπτωση συμβαδίζει με το εξωτερικό ή βαδίζουν σε εντελώς αντίθετους δρόμους; Ανάμεσα στις απαντήσεις που θα μου δώσετε για αυτή την συνέντευξη θα βάλω και μερικά από τα εξώφυλλα των βιβλίων σας. Ποια έχετε να μου προτείνετε;
Το εξώφυλλο νομίζω πως είναι καθοριστικό για την πορεία ενός βιβλίου.  Είναι εκείνο που θα αιχμαλωτίσει το μάτι του αναγνώστη και θα τον κάνει να το διαλέξει ανάμεσα σε μια πληθώρα άλλων βιβλίων στον πάγκο.  Φυσικά, θα πρέπει, αν όχι να υπονοεί το περιεχόμενο τουλάχιστον να είναι σχετικό με αυτό.  Στην δική μου περίπτωση είχα την τύχη στο τελευταίο μου βιβλίο να επιλεγεί ένα εξώφυλλο που όχι μόνο είναι καλλιτεχνικά άρτιο αλλά και η πεμπτουσία του κειμένου μου.  Το μικρό κορίτσι που απεικονίζεται πίσω από ακανόνιστες γραμμές που σαν κάγκελα φυλακής το εμποδίζουν να κάνει το άλμα προς τα εμπρός που τόσο λαχταράει και που και μόνο με την σκοτισμένη και προβληματισμένη έκφραση του προσώπου του υπονοεί την ανυπόφορη παιδική ηλικία του.  Σχετικά με το  άλλα εξώφυλλα, είναι εκείνο της συλλογής διηγημάτων ‘Σιγανά, σιγανά πατώ τη γη’ που μετά από αλλεπάλληλες εκδόσεις σε άλλου εκδότες, σήμερα κυκλοφορεί από τις  εκδόσεις ‘Έναστρον’.  Η φιγούρα που απεικονίζεται στο εξώφυλλο συμπυκνώνει την μαγεία των κειμένων και είναι υπαινικτική για το αλαφροΐσκιωτο των ηρώων τους.  Ένα άλλο υπαινικτικό εξώφυλλο είναι εκείνο του προηγούμενου μυθιστορήματος μου ‘Φεύγω’.  Το τραπουλόχαρτο της ‘Ντάμας’ που καίγεται συμβολίζει την ηρωίδα μου που παίζει ασυλόγιστα με δυο άντρες ταυτόχρονα και που ακολουθεί την ίδια μοίρα με αυτό.          

7. Η φιλοσοφία κάνει λόγο για την αυτοαναφορικότητα στην τέχνη. Στοιχεία από την προσωπική ζωή, την ιδεολογία, την προσωπική φιλοσοφία του συγγραφέα που περνούν με μιαν άλλη μορφή μέσω της τέχνης του στο ευρύ κοινό. Μπορείτε να μου υποδείξετε κάποια στοιχεία αυτοαναφορικότητας στο έργο σας.
Ξέρετε είναι αναπόφευκτη η αυτοαναφορικότητα στην τέχνη.  Ο συγγραφέας δεν κομίζει στο έργο του έννοιες και γεγονότα παγκόσμιας πρωτοτυπίας.  Είναι αποτέλεσμα του τρόπου με τον οποίο διαβάζει τον κόσμο που τον περιβάλει.  Είναι αναπόφευκτο να εμπλέκονται στο έργο του προσωπικές εμπειρίες, ιδεολογικοί αφορισμοί ή ιδεολογικές εμμονές.  Όσον αφορά εμένα όταν ξεκινήσει το ταξίδι της συγγραφής ανασύρονται μνήμες, προσωπικές εμπειρίες, κουβέντες και πράξεις αποθηκεμένες σε μια πορεία ζωής όπου σαν σφουγγάρι απορροφούσα τα πάντα γύρω μου.  Κι έρχεται εκείνη η στιγμή που πρέπει να το σφίξω και να μαζέψω τους θησαυρούς που κρύβονται μέσα του.
          
8. Οι ερωτήσεις οφείλουν να ψάχνουν το γιατί και το πως. Δε θεωρώ έξυπνες τις απαντήσεις που ξεφεύγουν με νηπιακά τεχνάσματα από την ουσία και δεν απαντούν στο ερώτημα. Έχοντας στον νου μου την ειδοποιό διαφορά... θα ήθελα λοιπόν να μου πείτε γιατί να επιλέξω να διαβάσω και τα δικά σας βιβλία ανάμεσα στα τόσα άλλα βιβλία που κυκλοφορούν σε βιβλιοπωλεία και διαδίκτυο.
Ο μόνος λόγος που μπορώ να φανταστώ για κάποιον που χωρίς να ξέρει τίποτε για το έργο μου, θα επιλέξει ένα από τα βιβλία μου, είναι γιατί κάτι θα του έκανε ‘κλικ’. Αν δεν του κάνει  ‘κλικ’ καλύτερα να διαλέξει ένα άλλο βιβλίο.
9. Κανένας άνθρωπος της τέχνης δεν πιστεύει πως έχει καβαλήσει το καλάμι. Το καλάμι το καβαλάς είτε επειδή πιστεύεις πως γράφεις καλά, είτε επειδή πουλάς πολύ, είτε επειδή ακούς καλά λόγια από τους άλλους. Θα μπορούσα να προσθέσω κι άλλα πολλά. Αν διαθέτετε αυτογνωσία, μέτρο και σεμνότητα τότε μιλήστε μου για αυτά. Αν πάλι τυχαίνει να διαθέτετε και τα αντίθετά τους... με το ίδιο ενδιαφέρον θα ακούσω την απάντησή σας.
Τα ιπτάμενα καλάμια όπως και τα σκουπόξυλα είναι αποκλειστικό όχημα των μαγισσών.  Αν επιχειρήσουν να το καβαλήσουν και κάποιοι άλλοι όπου και αν ανήκουν είναι κάτι πάρα πάνω από σίγουρο ότι αργά ή γρήγορα θα γκρεμοτσακιστούν.  Το ταξίδι του αιθεροβάμονα και το υπερφίαλου στα ύψη κρατάει λίγο και η πτώση από τα ψηλά στα χαμηλά είναι τραυματική.  Όταν είσαι καλός σε κάποιο είδος η αναγνώριση νομοτελειακά θα έρθει και θα είναι για να μείνει.  Οι κολακείες πολύ εύκολα μπορούν να μετατραπούν σε μομφές και ανυποληψία.  Η αξία ενός κειμένου δεν είναι η υπερφίαλη πίστη στο αναπόδεικτη αξία του ή στις μεγάλες πωλήσεις που πραγματοποιεί.  Είναι στο ίδιο το κείμενο αν θα αντέξει στον χρόνο και αν θα πείσει τους αναγνώστες του πως δεν έχασαν τον χρόνο τους διαβάζοντας το.            
10. Ο συγγραφέας είναι ένας πνευματικός άνθρωπος της εποχής του. Ποιος λοιπόν θα έπρεπε να είναι ο ρόλος ενός συγγραφέα στα σημερινά δίσεκτα χρόνια που ταλανίζουν την πατρίδα μας; Εσείς τι ακριβώς κάνετε για να δικαιολογήσετε στον εαυτό σας και στους γύρω τον “τίτλο” σας;
Ο συγγραφέας είναι σίγουρα ένας πνευματικός άνθρωπος της εποχής του όπως πολύ σωστά λέτε.  Αλλά κατά την γνώμη μου δεν είναι και δεν πρέπει να είναι εκείνος που θα διαμορφώνει την κοινή γνώμη.  Απλά μέσα από το έργο του ή τις θέσεις του γενικότερα σε καίρια θέματα μπορεί να δίνει ερμηνείες που να εξηγούν το γιατί υποστηρίζει ή απορρίπτει αποφάσεις σε πολιτικό ή κοινωνικό επίπεδο.  Εγώ προσωπικά δεν θεωρώ  ‘τίτλο’ την ιδιότητα του συγγραφέα.  Και επειδή είμαι φύση και θέση αισιόδοξο άτομο πιστεύω πως η ιστορία η ίδια μας διδάσκει πως οι σκοτεινές περίοδοι της ανθρωπότητας έρχονται και παρέρχονται με ασυνήθιστη συχνότητα και ολέθρια αποτελέσματα αλλά και πως ανάμεσα τους υπάρχουν μεγάλα διαστήματα φωτός, αισιοδοξίας και ευμάρειας.          
11. Κατά την εκτίμησή μου λογοτεχνία δίχως “έρωτα” και “θάνατο” δεν μπορεί να υπάρξει. Ανεξάρτητα με το αν ενστερνίζεστε ή βρίσκεστε απέναντι στην παραπάνω άποψη θα ήθελα να μάθω πως διαχειρίζεστε εσείς στην γραφή αλλά και στην ζωή σας τις έννοιες του έρωτα και του θανάτου;
Ο έρωτας είναι η κινητήρια δύναμη στις ζωές των απλών ανθρώπων και είναι αυτός που τους οδηγεί στην διεκδίκηση ενός καλύτερου αύριο.  Είναι αγαπημένο θέμα της λογοτεχνίας αλλά ο τρόπος έκφρασης του διαφοροποιείται από την ικανότητα ή όχι του συγγραφέα να το διαχειριστεί με τέτοιον τρόπο ώστε να κάνει κοινωνό του και τον αναγνώστη του.   Ο θάνατος επίσης είναι κυρίαρχος στην ζωή μας και κατ’ επέκταση και στην λογοτεχνία, μυστηριακός, θελκτικός και απωθητικός την ίδια στιγμή.  Το αν θα μας επισκεφτεί ο έρωτας και πόσες φορές μένει να αποδειχτεί στην ζωή μας, το ότι θα μας επισκεφτεί ο θάνατος είναι το μόνο σίγουρο, μένει να αποδειχτεί το πότε.    
12. Μέσα από αυτή την συνέντευξη θα ήθελα να δώσω στους αναγνώστες μας την ευκαιρία να γνωρίσουν καλύτερα την συγγραφική σας τέχνη. Δώστε μας ένα δείγμα πέντε έως δέκα σειρών από κάποιο έργο σας.
Είναι ένα δείγμα γραφής από το ‘Φεύγω’  Γυρνώ σ’ ένα σπίτι βουβό, σκοτεινό, δεν ανοίγω κανένα φως, ανοίγω μόνο τα παράθυρα, να κυνηγήσουν οι αντανακλάσεις από τα φώτα του δρόμου τις σκιές στους τοίχους, να θρυμματίσουν τις σιωπές οι φωνές των περαστικών, να μπει καλόδεχτο το τώρα για να διώξει το απειλητικό χτες.  
13. Τι σας έκανε να διαλέξετε το παραπάνω;
Το ‘Φεύγω’ είναι ένα μυθιστόρημα που υπήρξε για μένα αφορμή βαθιάς ενδοσκόπησης.  Το συγκεκριμένο απόσπασμα είναι μέρος ενός από τους πολλούς μονολόγους του που χαρακτηρίζει την ανάγκη της ηρωίδας να διαφεντεύει η ίδια την ζωή της. 
14. Θα ήθελα να μας μιλήσετε για τα όνειρα και τα οράματά σας που δεν είδαν ακόμα το φως του ήλιου, δηλαδή για εκείνα τα κομμάτια της ψυχής σας που έμειναν μέχρι σήμερα κλεισμένα στα συρτάρια της εσωτερικότητας παρόλο που θα ήθελαν πολύ να περπατήσουν την ύπαρξή τους στον παρόντα χρόνο.
Δεν έχω οράματα, μόνο όνειρα που συνωστίζονται να βγουν στο φως, να αφήσουν πίσω τους το ατελέσφορο σκοτάδι της εσωστρέφειας και να διεκδικήσουν την πραγμάτωση τους, σε χρόνο παρόντα και γιατί όχι μέλλοντα.        
15. Στην ερώτησή μου για το τι είναι τέχνη οι περισσότεροι μου λένε πως είναι ένα μεγάλο θέμα και πως θέλει χρόνο μια τέτοια συζήτηση. Έχετε όλο τον χρόνο να σκεφτείτε και να μου δώσετε τον δικό σας “ορισμό” για την τέχνη.

Θυμάμαι ένα τραγούδι… Το «Τι είναι αυτό που το λένε αγάπη» Εκεί, λοιπόν, ακούμε πως «Ποτέ ποτέ κανένα στόμα, δεν το `βρε και δεν το `πε ακόμα»

16. Υπήρξατε “αιρετικός” στην τέχνη και στη ζωή ή για να μπορέσετε να προχωρήσετε συμβιβαστήκατε με το σύστημα αξιών, τις σκληρές απαιτήσεις και την περιρρέουσα ατμόσφαιρα της εποχής σας;
Οι φίλοι που με ξέρουν καλά- με ξέρουν άραγε;- μου λένε πως κατά βάθος είμαι αναρχικό άτομο, άλλοι πως είμαι ροκ, εγώ ξέρω καλά πως είμαι ‘‘αιρετικός’’ χαρακτήρας πρωτίστως στην ζωή μου και κατ’ επέκταση και στην τέχνη μου.  Δεν συμβιβάζομαι εύκολα και ποτέ σε θέματα που θεωρώ αδιαπραγμάτευτα.  Υπερασπίζομαι τα πιστεύω μου με πάθος ακόμα και όταν έρχονται σε πλήρη σύγκρουση και αμφισβήτηση με τα πιστεύω των άλλων.
17. Σήμερα δεν υπάρχουν μόνο πολλοί εκδοτικοί οίκοι και συγγραφείς, αλλά και πολλοί κριτικοί. Δεν είναι λίγοι εκείνοι οι συγγραφείς που γράφουν σε περιοδικά – ηλεκτρονικά και μη – κριτικές για το έργο των ομοτέχνων τους. Κατά πόσο ο μέσος αναγνώστης είναι σε θέση να διαχωρίσει την βιβλιοκριτική του ανθρώπου που κουβαλά σπουδές, γνώση και εμπειρία στις πλάτες του από εκείνη την γνώμη που προβάλλει την θετική ή αρνητική ενός έργου με μοναδικό ίσως σκοπό να εξυπηρετήσει τα προσωπικά του συμφέροντα και να διατηρήσει τις δημόσιες σχέσεις του στο βάθρο του προσκηνίου;
Τα κριτικά κείμενα όταν είναι εμπεριστατωμένα και με γνώση του αντικειμένου το οποίο καλούνται να αναλύσουν ακόμη και τα αρνητικά θα πρέπει να είναι ευπρόσδεκτα και αρκούντως βοηθητικά για τον μέσο αναγνώστη.  Όταν όμως είναι σαφές ότι εξυπηρετούν προσωπικά συμφέρονται και δημόσιες σχέσεις από μόνα τους αποδυναμώνονται και αποδυναμώνουν και το ίδιο το κείμενο που προσπαθούν να αναλύσουν.  Ο αναγνώστης για να αποφύγει τις παγίδες που επιμελώς μπορεί να κρύβονται σε μια κριτική αρνητική ή θετική, κατά το δοκούν, θα πρέπει να εκπαιδευτεί ο ίδιος για να ξεχωρίζει την ήρα από το σιτάρι και να κάνει σωστές επιλογές.      
18. Ευτυχισμένες και δυστυχισμένες ώρες του παρελθόντος έρχονται στην σκέψη σας σε μια στιγμή προσωπικού απολογισμού. Η ευτυχία και η δυστυχία κουμπώνουν την ύπαρξή τους με την επιτυχία και την αποτυχία; Πως διαχειρίζεστε στον παρόντα χρόνο την χαρά και την λύπη του χθες;
Μετουσιώνοντας τες σε τέχνη. 
19. Λένε πως η γραφή είναι μια εσωτερική ανάγκη του συγγραφέα. Τα τμήματα δημιουργικής γραφής βοηθούν αυτή την ανάγκη να βγει προς τα έξω με τρόπο που να διαμορφώσει σταδιακά την μοναδικότητά της ή της δίνουν μια μορφή – φόρμα πάνω στην οποία το υποκείμενο θα στηρίξει την ασαφή ύπαρξή της καινούργιας γνώσης και θα προχωρήσει;
Η προσωπική μου γνώμη είναι πως τα τμήματα δημιουργικής γραφής όταν καθοδηγούνται από έμπειρους δασκάλους μπορούν να βελτιώσουν τον έκφραση και τον τρόπο που σκέφτεται κάποιος που θέλει να γράψει, αλλά αυτός που θα ξεχωρίσει και που θα διεκδικήσει τον ‘τίτλο’ του συγγραφέα είναι εκείνος που έχει μέσα του τον σπόρο του γνήσιου ταλέντου, αυτός ναι θα ωφεληθεί και θα παράξει έργο.
20. Το “είναι” και το “φαίνεσθαι” ενός πετυχημένου συγγραφέα μπορεί να μπει στα καλούπια του κονφορμισμού και να δημιουργήσει; Στην λέξη πετυχημένος θα ήθελα να δώσω την έννοια του πετυχημένου δημιουργού που είναι αποδεκτός από το συνάφι και τους αναγνώστες του.

Και εγώ να προσθέσω πως είναι αποδεχτός και από τον ίδιο…


21. Θα ήθελα να σας ευχαριστήσω και να κλείσουμε την κουβέντα μας με κάτι δικό σας. Κάτι που θα βγαίνει από τη ψυχή σας και θα θέλατε να το μοιραστείτε με τους νέους ανθρώπους αυτής της χώρας... αλλά κι με εμάς τους λιγότερο νέους

Να μην το βάζουν κάτω.  Να παλεύουν με όλες τους τις δυνάμεις για την πραγμάτωση των ονείρων τους.  Να ζουν μέσα από τα δικά τους θέλω, τις ανάγκες και τις επιθυμίες τους, και να μην υποχωρούν εύκολα στα διάφορα στερεότυπα που προσπαθούν να μας καλουπώσουν στις ψευδεπίγραφες αξίες… του πολιτικού λόγου, της θεοποίησης του χρήματος και της κοινωνικής ανισότητας.